Κάθε χρόνο στις 29 Αυγούστου η Εκκλησία τιμά ένα από τα συγκλονιστικότερα γεγονότα της ευαγγελικής ιστορίας: την Αποτομή της Τιμίας Κεφαλής του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου. Και ενώ πρόκειται για μεγάλη εορτή, η Εκκλησία ορίζει αυστηρή νηστεία. Γιατί όμως; Γιατί μία ημέρα αφιερωμένη σε έναν τόσο μεγάλο Άγιο δεν συνοδεύεται από πανηγυρική κατάλυση, αλλά από εγκράτεια και πένθος;
Η απάντηση βρίσκεται πρώτα απ’ όλα στον ίδιο τον τρόπο του μαρτυρίου του Προδρόμου.
Ο Άγιος Ιωάννης δεν θανατώθηκε επειδή διέπραξε κάποιο έγκλημα. Θανατώθηκε επειδή αρνήθηκε να σιωπήσει μπροστά στην αμαρτία. Έλεγχε τον Ηρώδη για την παράνομη σχέση του με την Ηρωδιάδα, τη γυναίκα του αδελφού του, λέγοντάς του ξεκάθαρα: «Οὐκ ἔξεστί σοι ἔχειν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ σου». Δεν σου επιτρέπεται να έχεις τη γυναίκα του αδελφού σου.
Το ιδιαίτερα συγκλονιστικό όμως είναι το περιβάλλον μέσα στο οποίο αποφασίστηκε ο θάνατός του. Ο Ηρώδης γιόρταζε τα γενέθλιά του με μεγάλο συμπόσιο. Υπήρχαν φαγητό, κρασί, διασκέδαση και χορός. Η κόρη της Ηρωδιάδας χόρεψε μπροστά στον Ηρώδη και στους καλεσμένους του και εκείνος, ενθουσιασμένος, της υποσχέθηκε με όρκο ότι θα της έδινε ό,τι του ζητούσε. Με την καθοδήγηση της μητέρας της ζήτησε: «Θέλω να μου δώσεις τώρα, πάνω σε πιάτο, το κεφάλι του Ιωάννη του Βαπτιστή».
Και έτσι, μέσα σε ένα τραπέζι που είχε στηθεί για χαρά και διασκέδαση, προσφέρθηκε πάνω σε πιάτο η κεφαλή του Προδρόμου.
Εδώ βρίσκεται ένα βαθύτερο νόημα της νηστείας της ημέρας. Η Εκκλησία αντιπαραθέτει στο συμπόσιο του Ηρώδη την εγκράτεια των χριστιανών. Εκεί όπου υπήρξε μέθη, εμείς επιλέγουμε νηφαλιότητα. Εκεί όπου κυριάρχησε η ηδονή, εμείς επιλέγουμε εγκράτεια. Εκεί όπου τα ανθρώπινα πάθη οδήγησαν μέχρι τον φόνο ενός δικαίου, εμείς καλούμαστε να αγωνιστούμε εναντίον των δικών μας παθών.
Γι’ αυτό η 29η Αυγούστου δεν είναι απλώς μία ημέρα κατά την οποία «δεν τρώμε ορισμένες τροφές». Η νηστεία της ημέρας είναι ένα κήρυγμα χωρίς λόγια. Είναι η άρνησή μας να καθίσουμε πνευματικά στο τραπέζι του Ηρώδη.
Υπάρχει όμως και ένας δεύτερος λόγος. Η ημέρα έχει έντονο πένθιμο χαρακτήρα. Η Εκκλησία τιμά το μαρτύριο εκείνου για τον οποίο ο ίδιος ο Χριστός είπε: «οὐκ ἐγήγερται ἐν γεννητοῖς γυναικῶν μείζων Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ». Ανάμεσα σε όσους γεννήθηκαν από γυναίκα δεν αναδείχθηκε μεγαλύτερος από τον Ιωάννη τον Βαπτιστή.
Δεν πενθούμε βέβαια τον Άγιο σαν να χάθηκε ή σαν να νικήθηκε. Οι μάρτυρες της Εκκλησίας δεν είναι ηττημένοι. Ο θάνατός τους γίνεται μαρτυρία πίστεως και είσοδος στη ζωή του Θεού. Πενθούμε όμως για το ανθρώπινο πάθος που μπορεί να φτάσει μέχρι το σημείο να αποκεφαλίσει την αλήθεια επειδή δεν αντέχει να την ακούει.
Γι’ αυτό και η Εκκλησία μάς καλεί αυτή την ημέρα όχι μόνο να αλλάξουμε το φαγητό μας, αλλά να εξετάσουμε τη συνείδησή μας.
Πόσο εύκολα δεχόμαστε τον έλεγχο όταν μας αποκαλύπτει κάποιο λάθος μας;
Πόσο εύκολα θυμώνουμε με εκείνον που μας λέει μία αλήθεια που δεν θέλουμε να ακούσουμε;
Μήπως πολλές φορές θέλουμε κι εμείς, όχι κυριολεκτικά αλλά πνευματικά, να «κόψουμε το κεφάλι» της φωνής που ελέγχει τη συνείδησή μας;
Ο Πρόδρομος εξακολουθεί ακόμη και σήμερα να φωνάζει: «Μετανοεῖτε». Και ίσως αυτός είναι ο σημαντικότερος λόγος για τον οποίο η Εκκλησία μάς καλεί σε νηστεία: γιατί η πραγματική τιμή προς τον Ιωάννη δεν είναι απλώς να θαυμάσουμε το μαρτύριό του, αλλά να ακούσουμε το κήρυγμά του.
Χρειάζεται επίσης μία διευκρίνιση, επειδή γύρω από τη συγκεκριμένη νηστεία έχουν δημιουργηθεί διάφορες τοπικές παραδόσεις. Η αυστηρή νηστεία της ημέρας δεν σημαίνει ότι η Εκκλησία απαγορεύει γενικά ακόμη και το νερό. Σε ορισμένους τόπους μπορεί να διατηρούνται αυστηρότερα έθιμα ή κάποιοι άνθρωποι να απέχουν ακόμη και από νερό για ορισμένες ώρες, είτε από προσωπική άσκηση είτε λόγω τάματος. Αυτό όμως δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως υποχρεωτικός εκκλησιαστικός κανόνας για όλους.
Επίσης, όταν η εορτή συμπέσει με Σάββατο ή Κυριακή, όπως συμβαίνει φέτος που η 29η Αυγούστου είναι Σάββατο, η λειτουργική τάξη προβλέπει κατάλυση οίνου και ελαίου. Επομένως άλλο πράγμα είναι η επίσημη νηστευτική τάξη της Εκκλησίας και άλλο μία ευλαβική τοπική παράδοση ή μία προσωπική αυστηρότερη άσκηση. Και τα δύο μπορούν να γίνονται σεβαστά, αρκεί να μη συγχέονται μεταξύ τους.
Υπάρχουν ακόμη λαϊκές παραδόσεις σύμφωνα με τις οποίες την ημέρα αυτή δεν χρησιμοποιούμε μαχαίρι, δεν τρώμε από πιάτο ή αποφεύγουμε στρογγυλά τρόφιμα επειδή θυμίζουν την κεφαλή του Προδρόμου. Αυτά μπορεί να αποτελούν ευλαβικά λαϊκά έθιμα ορισμένων τόπων, αλλά δεν αποτελούν διδασκαλία ούτε καθολική εντολή της Εκκλησίας.
Το ουσιαστικότερο είναι κάτι πολύ βαθύτερο.
Στις 29 Αυγούστου μπροστά μας βρίσκονται δύο εντελώς διαφορετικοί κόσμοι.
Από τη μία βρίσκεται το τραπέζι του Ηρώδη: εξουσία, μέθη, επίδειξη, πάθος, εγωισμός, ένας απερίσκεπτος όρκος και τελικά ένας φόνος.
Από την άλλη βρίσκεται το κελί του Ιωάννη: λιτότητα, εγκράτεια, προσευχή, αλήθεια, μετάνοια και πιστότητα στον Θεό μέχρι θανάτου.
Και η Εκκλησία μάς καλεί να αποφασίσουμε σε ποιο από τα δύο τραπέζια θέλουμε να καθίσουμε.
Γι’ αυτό νηστεύουμε.
Όχι επειδή ο Θεός έχει ανάγκη να μας δει πεινασμένους.
Όχι επειδή κάποιες τροφές είναι «ακάθαρτες».
Αλλά για να θυμηθούμε ότι ένας άνθρωπος έχασε το κεφάλι του επειδή δεν διαπραγματεύτηκε την αλήθεια και ότι ένας άλλος άνθρωπος έχασε τον εαυτό του επειδή δεν μπόρεσε να συγκρατήσει τα πάθη του.
Η νηστεία της Αποτομής είναι τελικά μία πρόσκληση να φύγουμε από το συμπόσιο του Ηρώδη και να σταθούμε δίπλα στον Πρόδρομο.
Και μέσα στη σιωπή της νηστείας να ακούσουμε ξανά εκείνη τη φωνή που ακούστηκε κάποτε στην έρημο και δεν έπαψε ποτέ να απευθύνεται στον άνθρωπο:
«Μετανοεῖτε· ἤγγικεν γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν».
Αρχιμανδρίτης Χριστόδουλος
πηγή: facebook
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου