Ομιλία Αγίου Γρηγορίου Παλαμά εις την Κυριακή της Απόκρεω

Την περασμένη Κυριακή η Εκκλησία εμνημόνευε την απερίγραπτη φιλανθρωπία του Θεού προς εμάς που παρουσιάζεται με την παραβολή του σεσωσμένου ασώτου. Την σημερινή Κυριακή διδάσκει περί της μελλούσης φρικωδεστάτης κρίσεως του Θεού, χρησιμοποιώντας μια καλή τάξι και ακολουθώντας τις προφητικές φωνές· διότι, λέγει, «θα σου ψάλω, Κύριε, έλεος και κρίσι», και «μια φορά ελάλησε ο Θεός και άκουσα τα δυο αυτά, ότι το κράτος είναι του Θεού και ιδικό σου, Κύριε, το έλεος, διότι εσύ θ’ αποδώσης στον καθένα κατά τα έργα του».

2. Το έλεος λοιπόν και η μακροθυμία προηγείται της θείας κρίσεως. Πραγματικά ο Θεός, έχοντας και περιέχοντας κατ’ εξοχήν όλες τις αρετές, και όντας συγχρόνως δίκαιος και ελεήμων, επειδή το έλεος δεν συμβαδίζει με την κρίσι, σύμφωνα με το γραμμένο, «να μη ευσπλαγχνισθής πτωχό κατά την κρίσι», ευλόγως ο Θεός κατένειμε το καθένα στον καιρό του· τον παρόντα καιρό τον ώρισε για την μακροθυμία, τον μέλλοντα για την ανταπόδοσι. Γι’ αυτό τα τελούμενα στην Εκκλησία η θεία χάρις διέθεσε κατά τέτοιον τρόπο, ώστε εμείς αντιλαμβανόμενοι τούτο, ότι την συγγνώμη για τα αμαρτήματα λαμβάνομε από τα εδώ συμβαίνοντα, να σπεύσωμε, όσο ζούμε ακόμη στον παρόντα βίο, να επιτύχουμε το αιώνιο έλεος και να καταστήσωμε τους εαυτούς μας αξίους της θείας φιλανθρωπίας. Διότι εκείνη η κρίσις, η τελευταία, είναι ανηλέητος γι’ αυτόν που δεν έδειξε έλεος.

Ἁγίου Γρηγορίου Παλαμᾶ: Ὁ σωσμένος Ἄσωτος

«Θὰ γίνη κάποτε λιμός», εἶπε ὁ προφήτης θρηνώντας τὴν Ἱερουσαλήμ, «ὄχι πείνα ἄρτου καὶ ὕδατος, ἀλλὰ πείνα γιά τὸν λόγο τοῦ Κυρίου». Εἶναι δέ ὁ λιμὸς στέρησις καὶ συγχρόνως ὄρεξις τῆς ἀναγκαίας τροφῆς. Ὑπάρχει ὅμως καὶ κάτι χειρότερο καὶ ἀθλιώτερο ἀπὸ αὐτὴν τὴν πείνα; ὅταν δηλαδὴ κάποιος, ἐνῶ στερεῖται τ’ ἀναγκαία γιά τὴν σωτηρία, δέν ἔχει συναίσθησι τῆς συμφορᾶς, ἐπειδὴ δέν ἔχει ὄρεξι γιά τή σωτηρία.

Ὅποιος πεινᾶ καὶ δέν διαθέτει τ’ ἀναγκαία, τριγυρίζει ἀναζητώντας ἕνα κόμματι ψωμιοῦ ὁπουδήποτε· κι’ ἂν εὕρει μουχλιασμένο ζυμάρι, ἢ τοῦ προσφερθεῖ κάποιος ἄρτος ἀπὸ κεχρὶ ἢ ἀπὸ πίτουρα ἢ κάτι ἄλλο ἀπὸ τὰ εὐτελέστατα εἴδη τροφῆς, χαίρεται τόσο πολύ, ὅσο ἐπονοῦσε προηγουμένως πού δέν εὕρισκε.

Ὅποιος ἐπίσης ἔχει πνευματικὴ πείνα, δηλαδὴ στέρηση καὶ συγχρόνως ὄρεξη γιά πνευματικὲς τροφές, τριγυρίζει ἀναζητώντας αὐτόν πού ἔχει ἀπὸ τὸν Θεὸ τὸ χάρισμα τῆς διδασκαλίας· κι’ ἂν εὕρει, τρέφεται εὐφρόσυνα μὲ τὸν ἄρτο τῆς ζωῆς τῆς ψυχῆς, δηλαδὴ μὲ τὸν σωτήριο λόγο, ποὺ ὅποιος τὸν ἀναζητεῖ ἕως τὸ τέλος δέν πρόκειται νά μὴν τὸν εὕρει· «διότι ὅποιος αἰτεῖ λαμβάνει καὶ ὅποιος ἀναζητεῖ εὑρίσκει, καὶ στόν κρούοντα θ’ ἀνοίγει ἡ θύρα», εἶπε ὁ Χριστός.

ΤΟ ΠΑΡΑΝΟΜΟ ΤΡΙΩΔΙΟ ΑΝΟΙΞΕ

 

ΤΟ ΤΡΙΩΔΙΟ είναι ένα «παράνομο» βιβλίο αφού βρίθει από διάφορες παραβατικές προσωπικότητες!

Ξεκινά με ένα Τελώνη (Αρχικλέφτη και λαμόγιο Εφοριακό της τότε εποχής) περνά μέσα από πασίγνωστες γυναίκες του πεζοδρομίου, όπως η Μαρία η Αιγυπτία και τελειώνει με έναν αρχισυμμορίτη Λήσταρχο, που δεν άφησε άνθρωπο απείραχτο.

Και το Τρι-ώδιο είναι ένα πνευματικό Δι-όδιο, το μοναδικό στο οποίο δεν πληρώνεις, αλλά πληρώνεσαι κιόλας με πνευματική αμοιβή και πνευματικούς καρπούς.

Το Βιβλίο του Τριωδίου ξεκινά από έναν Τελωνικό αναστεναγμό «Ο Θεός ιλάσθητί μοι τω αμαρτωλώ» και λαμβάνει πέρας με ένα «Μνήσθητι μου Κύριε εν τη Βασιλεία Σου» ενός σεσημασμένου ληστή πάνω στον σταυρό.

Ως εκ τούτου παρέχει και ηθική αυτουργία για «παράνομες» δραστηριότητες, αφού προβάλει και προωθεί τον Νόμο της Αγάπης Του Θεού, ο οποίος λογίζεται ως παράτυπη και παράνομη συμπεριφορά για την ανθρώπινη δικαιοσυνη , εκεί που λείπει η έννοια της Συγγνώμης και της Μετανοίας.

Για τον ποινικο κώδικα ο Ληστής πάνω στον Σταυρό ήταν το χειρότερο απόβρασμα της καλής κοινωνίας. Για τον Χριστό όμως και την Βασιλεία Του ο πρώτος και επίσημος καλεσμένος του Παραδείσου.

Ας γίνει λοιπόν, φέτος και σε εμάς το Τριώδιον, διόδιον του Παραδείσου και επωδιον με ωδές και ύμνους ευχαριστίας στον Ιησού Χριστό !

π. Διονύσιος Ταμπάκης

πηγή: https://yiorgosthalassis.blogspot.com/

Τί είναι το Τριώδιο;

 

https://youtu.be/kmoXJ9dFXqI?t=5

Ε΄ ΕΒΔΟΜΑΔΑ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΤΕΣΣΑΡΑΚΟΣΤΗΣ

 

ΜΕΓΑΣ ΚΑΝΩΝ

Ἡ πέμπτη ἑβδομάδα τῶν νηστειῶν εἶναι πολὺ σημαντικὴ διότι περιέχει τὴν θαυμαστὴ ἀκολουθία τοῦ Μεγάλου Κανόνος καὶ τὴν ἀκολουθία τοῦ Ἀκαθίστου Ὕμνου. Καὶ ἐνῶ σὲ κάθε μία ἀπὸ τὶς προηγούμενες ἑβδομάδες προβλέπονται δύο Προηγιασμένης θεῖες λειτουργίες, τὴν πέμπτη ἑβδομάδα προγραμματίζονται τρεῖς. Ἀπὸ αὐτὰ καταλαβαίνετε ὅτι ἡ ἑβδομάδα αὐτὴ ἔχει μία ἰδιαίτερη βαρύτητα.

Ἡ ἀκολουθία τοῦ Μεγάλου Κανόνος γίνεται τὴν Τετάρτη ἑσπέρας μαζὶ μὲ τὴν ἀκολουθία τοῦ Μικροῦ Ἀποδείπνου. (Μπορεῖ ὅμως νὰ γίνη καὶ τὴν Πέμπτη τὸ πρωΐ, ὄχι μὲ τὴν ἀκολυθία τοῦ Ἀποδείπνου, ἀλλὰ τοῦ Ὄρθρου).

Τί εἶναι ὁ Μέγας Κανών;

Κανόνας, στὴν λειτουργικὴ γλῶσσα, εἶναι πολλὰ τροπάρια χωρισμένα σὲ ἐννέα ὁμάδες καὶ ἡ κάθε ὁμάδα λέγεται ᾠδή. Συνήθως τὰ τροπάρια τῆς κάθε ᾠδῆς εἶναι τέσσερα, ὑπάρχουν ᾠδὲς μὲ πέντε ἢ ἕξι τροπάρια, δηλαδὴ ὅλος ὁ κανόνας ἔχει περίπου 50 μὲ 60 τροπάρια. Ὁ Μέγας Κανὼν ἔχει στὸ σύνολό του 276 τροπάρια. Γι’ αὐτὸ καὶ λέγεται Μέγας Κανών.

Ποιητὴς τοῦ Μ.Κ. εἶναι ὁ ἅγιος Ἀνδρέας ἐπίσκοπος Κρήτης ὁ Ἰεροσολυμίτης, τὰ Ἰεροσόλυμα εἶναι ὁ τόπος καταγωγὴς τους. (Γράφατε καὶ διαβάζατε ὅλοι Ἱεροσόλυμα μὲ δασεῖα. Τὸ σωστὸ εἶναι μὲ ψιλὴ Ἰεροσόλυμα). Ἦταν ἄριστος γνώστης τῆς Ἁγίας Γραφῆς – Παλαιᾶς καὶ Καινῆς -. Ἐντόπισε καὶ ἀνέδειξε πρόσωπα καὶ γεγονότα Ἁγιογραφικὰ καὶ τὰ ἔβαλε μέσα στὰ τροπάρια. Νὰ ἀποφύγουμε τὰ κακὰ παραδείγματα καὶ νὰ μιμηθοῦμε τὰ ἁγιασμένα.

Στὶς ὀκτὼ πρῶτες ᾠδὲς ἐξαντλεῖ τὰ θέματα τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης καὶ στὴν Θ΄, τὴν τελευταία, τὰ θέματά του εἶναι ἀπὸ τὴν Καινὴ Διαθήκη.

Γιὰ παράδειγμα γράφω δύο τροπάρια ἀπὸ τὴν ἐνάτη ᾠδή ·

«Μωσέως παρήγαγον, ψυχὴ τὴν κοσμογένεσιν, καὶ ἐξ ἐκείνου, πᾶσαν ἐνδιάθετον, γραφὴν ἱστοροῦσάν σοι, δικαίους καὶ ἀδίκους, ὧν τοὺς δευτέρους ὦ ψυχή, ἐμιμήσω, οὐ τοὺς πρώτους, εἰς Θεὸν ἐξαμαρτήσασα».

 Ἀπὸ τὴν κοσμογένεσι δηλαδὴ τὰ βιβλία ποὺ ἔγραψε ὁ Μωυσής καὶ στὰ ὁποῖα περιγράφει τὴν δημιουργία καὶ τὴν πλάσι τοῦ ἀνθρώπου, ἔβγαλα κάθε ἱστορία ποὺ σοῦ μιλάει γιὰ δικαίους καὶ ἀδίκους, καὶ μᾶς τὴν παρουσιάζει. Ἀπὸ αὐτοὺς ψυχὴ μου μιμήθηκες τοὺς δεύτερους ὄχι τοὺς πρώτους, ἐφ’ὅσον ἁμάρτησες ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ.

«Τῆς νέας παράγω σοι, Γραφῆς τὰ ὑποδείγματα, ἐνάγοντά σε, ψυχὴ πρὸς κατάνυξιν, δικαίους οὖν ζήλωσον, ἁμαρτωλοὺς ἐκτρέπου, καὶ ἐξιλέωσαι Χριστόν, προσευχαῖς τε καὶ νηστείαις, καὶ ἁγνείᾳ καὶ σεμνότητι».

Τώρα ἀπὸ τὴν Καινὴ βγάζω παραδείγματα, ποὺ σὲ ὁδηγοῦν ψυχή μου σὲ κατάνυξι. Ζήλεψ τοὺς δίκαιους καὶ φύγε μακρυὰ άπὸ τοὺς ἁμαρτωλούς. Καὶ ζήτησε τὸ ἔλεος ἀπὸ τὸν Χριστό μὲ προσευχές καὶ νηστεῖες καὶ ἁγνότητα καὶ σεμνότητα.

Ὅλος ὁ Κανόνας εἶναι ἕνας καθρέπτης τῆς ψυχῆς μας, καὶ γιὰ τὶς πολλὲς μας ἁμαρτίες εἶναι μία ἔντονη πρόσκληση γιὰ μετάνοια καὶ κάθαρσι. Ἕνας φίλος μου, ποὺ τώρα εἶναι Μητροπολίτης, τὸν μετέφρασε καὶ ἔβαλε τίτλο στὸ ἔργο του «Ἀδαμιαῖος θρῆνος», κλάμα τοῦ ἀνθρώπου γιὰ τὶς ἁμαρτίες του.

Τὸν Κανόνα αὐτὸν ἡ Ἐκκλησία μας τὸν χωρίζει σὲ τέσσερα τμήματα. Τὶς τέσσερις πρῶτες ἡμέρες τῆς Τεσσαρακοστῆς (Καθαρὴ Δευτέρα, Τρίτη, Τετάρτη καὶ Πέμπτη) στὸ Μεγάλο Ἀπόδειπνο, ποὺ γίνεται, ψάλλει ἀπὸ ἕνα τμῆμα. Καὶ τώρα τὸν ψάλλει ὅλον μαζί στὸ Ἀπόδειπνο τῆς Τετάρτης.

Κοντεύομε στὴν μεγάλη ἑορτή. Χρειαζόμαστε τὴν Μετάνοια. Ὁ Μέγας Κανών μᾶς θυμίζει τὸ καθῆκον μας γιὰ σωστὴ προετοιμασία καὶ ὑποδοχὴ τοῦ ἁγίου Πάσχα. 

   Ο ΑΚΑΘΙΣΤΟΣ ΥΜΝΟΣ

Τὴν Παρασκευὴ τῆς Ε΄ἑβδομάδος τῶν νηστειῶν ψάλλεται ὁ Ἀκάθιστος Ὕμνος. Δὲν μπαίνω στὸ ἱστορικὸ τοῦ Ἀκαθίστου Ὕμνου, ἀλλὰ περιορίζομαι στὴν λειτουργικὴ πλευρά μόνον.

Εἶναι καὶ αὐτὸς ὁ Ὕμνος ἕνα μεγάλο ποίημα ποὺ ἀποτελεῖται ἀπὸ 24 τροπάρια, ποὺ λέγονται Οἶκοι. Εἶναι τόσοι οἱ Οἶκοι ὅσα καὶ τὰ γράμματα τοῦ Ἑλληνικοῦ ἀλφαβήτου. Κάθε λοιπὸν οἶκος ἀρχίζει μὲ ἕνα γράμμα, ἀπὸ τὸ Α μέχρι τὸ Ω. Τὰ μονὰ τροπάρια, δηλ. α, γ, ε, κτλ. ἔχουν ἐφύμνιο, ρεφραίμ, τὸ Χαῖρε Νύμφη Ἀνύμφευτε, καὶ τὰ ζυγὰ τροπάρια, δηλ. β, δ.,ζ, κτλ. ἔχουν ἐφύμνιο τὸ Ἀλληλούϊα.

Στοὺς δώδεκα πρώτους Οἴκους καταγράφεται ὅλη ἡ νηπιακὴ ἡλικία τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ξεκινᾶμε ἀπὸ τὸν Εὐαγγελισμὸ μὲ τὴν σύλληψι τοῦ Χριστοῦ στὴν κοιλιὰ τῆς Θεοτόκο, μέχρι τὸν σαραντισμό, ὅταν δηλ. παρουσίασαν τὸν Χριστὸ νήπιο στὸν ναό καὶ τὸν πῆρε στὴν ἀγκαλιά του ὁ πρεσβύτης Συμεών, γεγονὸς ποὺ τὸ ἑορτάζομε τὴν ἡμέρα τῆς Ὑπαπαντῆς. Στοὺς ὑπόλοιπους δώδεκα Οἴκους καταγράφονται οἱ ἀρετὲς, τὰ χαρίσματα καὶ τὰ θαύματα τῆς Θεοτόκου, καὶ σὲ μερικοὺς γίνεται ἀναφορὰ στὸν Κύριό μας.

Ὁ Ὕμνος εἶναι τέλειος ἀπὸ κάθε πλευρά, τόσο ὅσον ἀφορᾶ στὸν στίχο, ὅσο καὶ στὸ περιεχόμενο καὶ τὴν μελωδικότητα. Τὸν θαυμάζουν ὄχι μόνον οἱ ὀρθόδοξοι, ἀλλὰ καὶ οἱ διανοούμενοι ποὺ βρίσκονται ἔξω ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία, οἱ κοσμικοὶ φιλόλογοι, ποιητές, κτλ.

Χωρίζεται σὲ τέσσερις στάσεις. Ἡ 1^η ἀπὸ τὸ Α μέχρι τὸ Ζ. Ἡ 2^η ἀπὸ τὸ Η μέχρι τὸ Μ. Ἡ 3^η ἀπὸ τὸ Ν μέχρι τὸ Σ, καὶ ἡ 4^η ἀπὸ τὸ Τ μέχρι τὸ Ω. Μπορῶ νὰ πῶ ὅτι πρόκειται γιὰ ἕνα παλάτι, γιὰ ἕνα ἐξαίρετο μέγαρο, ποὺ ἔχει τέσσερις ὀρόφους μὲ ἕξι οἴκους, διαμερίσματα, σὲ κάθε ὄροφο. Καὶ στὴν εἴσοδο τοῦ κάθε οἴκου ὑπάρχει ἕνα γράμμα τοῦ ἀλφαβήτου μας.

Κατὰ τὴν μεγάλη Τεσσαρακοστὴ τὸ ἀπόγευμα κάθε Παρασκευῆς ψάλλεται, μαζὶ μὲ τὴν ἀκολουθία τοῦ Μικροῦ Ἀποδείπνου ὁ Κανόνας «Ἀνοίξω τὸ στόμα μου …», καὶ  μία ἀπὸ τὶς  τέσσερις στάσεις. Καὶ ὅταν ἔρχεται ἡ Παρασκευὴ τῆς πέμπτης ἑβδομάδος ψάλλεται ὁλόκληρος ὁ Ἀκάθιστος Ὕμνος. Θυμηθεῖτε ὅτι τὶς τέσσερις πρῶτες ἡμέρες τῆς Τεσσαρακοστῆς ψάλλαμε ἀπὸ ἕνα τμῆμα τοῦ Μεγάλου Κανόνος καὶ τὴν Τετάρτη τῆς πέμπτης ἑβδομάδος ψάλλεται ὅλος ὁ Μέγας Κανών. Ἔτσι καὶ οἱ τέσσερις στάσεις τοῦ Ἀκαθίστου ποὺ ἀκούσθηκαν τμηματικὰ τὶς τέσσερις πρῶτες Παρασκευές, κατὰ τὴν Παρασκευὴ τῆς πέμπτης ἑβδομάδος ψάλλεται ὁλόκληρος ὁ Ἀκάθιστος Ὕμνος.

Λέγεται Ἀκάθιστος, διότι ὅταν τὸν πρωτοψάλανε οἱ πιστοὶ στὴν Κωνσταντινούπολι καὶ παρακαλοῦσαν τὸν Θεὸ νὰ τοὺς σώση, ἦσαν ὅλοι ὄρθιοι ὅλη τὴν νύκτα. Λέγεται καὶ ἀκολουθία τῶν Χαιρετισμῶν, διότι ἐπαναλαμβάνεται  ἡ λέξι «Χαῖρε» πάμπολλες φορές καὶ μὲ αὐτὴ τὴν λέξι ἀπευθυνόμαστε οἱ πιστοὶ πρὸς τὴν Θεοτόκο Μαρία, τὴν Παναγία μας. Καὶ σὲ κάθε «Χαῖρε» προσθέτομε λόγο δοξολογίας, εὐχαριστίας, παρακλήσεως, θαυμασμοῦ, ἱκεσίας, γιὰ τὰ ὅσα ἀναρίθμητα δῶρα μᾶς ἔδωσε καὶ μᾶς δίνει ἡ Παναγία.

Δὲν εἶναι ὑπερβολὴ νὰ πῶ ὅτι στὸν Ἀκάθιστο Ὕμνο ἔχομε τόσα νοήματα ποὺ σχεδὸν ὑπάρχει καταγραμμένη ὅλη ἡ ὀρθόδοξη χριστιανικὴ θεολογία. Ὅλη ἡ πίστις μας ἀναδίδεται μέσα ἀπὸ τὰ τροπάρια τοῦ ὐπέροχου αὐτοῦ ὕμνου. Καὶ βεβαίως στὸν ὕμνο αὐτὸ ὑπάρχει καὶ μεγάλη ἀνταπόκρισι στὸν πιστὸ λαό. Οἱ πιστοὶ προσέρχονται στοὺς Χαιρετισμοὺς καὶ παρακολουθοῦν μὲ εὐλάβεια τὸν Ὕμνο ποὺ ἀπευθύνομε στὴν Παναγία μας.

Καί, γιὰ νὰ μὴ σᾶς κουράζω, πᾶμε μὲ συντομία στὴν Κυριακή. Ἡ πέμπτη τῆς Τεσσαρακοστῆς εἶναι ἡ Κυριακὴ τῆς ὁσίας Μαρίας τῆς Αἰγυπτίας. Δὲν σᾶς δίνω λεπτομέρειες ἀπὸ τὸν βίο της. Προβάλλει ἡ Ἐκκλησία μας ἕνα τέλειο παράδειγμα μετανοίας. Δὲν πρέπει νὰ ξεχνᾶμε ὅτι πορευόμαστε στὴν περίοδο τῆς Τεσσαρακοστῆς ποὺ εἶναι μία πρόσκλησι μετανοίας καὶ ἐξομο-λογήσεως. Γιὰ νὰ ξεπεράσωμε τοὺς δισταγμούς μας καὶ νὰ καταλάβουμε ὅτι ὁ Θεὸς δέχεται τὸν μετανοοῦντα ἀνεξάρτητα ἀπὸ τὸ πλῆθος ἢ τὴν βαρύτητα τῶν ἁμαρτιῶν καὶ συγχωρεῖ τὰ πάντα ἀρκεῖ νὰ μετανοήση εἰλικρινὰ καὶ νὰ ἐξομοληγηθῆ. Παράδειγμα ἡ ὁσία Μαρία, ποὺ δούλεψε στὴν ἁμαρτία δεκαεπτὰ χρόνια, τὰ συγχώρησε ὁ Θεὸς ἐπειδὴ μετανόησε ἀληθινὰ. Τώρα ποὺ φθάνομε στὸ τέλος τῆς Τεσσαρακοστῆς, καὶ λίγο πρὶν ἀπὸ τὸ Πάσχα, πρέπει νὰ τακτοποιήσωμε τὴν ψυχή μας μὲ τὴν μετάνοια, καὶ καθαροὶ ἁμαρτιῶν νὰ πορευθοῦμε πρὸς τὴν μεγάλη ἑορτὴ μας, τὸ Πάσχα.

Κανεὶς νὰ μὴ μείνη ἀνεξομολόγητος καὶ ἀμετανόητος μέχρι τὸ Πάσχα. 

Επιμέλεια : Δημήτριος Π. Ρίζος Δρ Θεολογίας

Δ΄ ΕΒΔΟΜΑΔΑ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΤΕΣΣΑΡΑΚΟΣΤΗΣ, του Δημητρίου Π. Ρίζου Δρ Θεολογίας

 

Στὴν ἀκολουθία τοῦ Ὄρθρου τῆς Τετάρτης ἑβδομάδος ψάλλει ἡ Ἐκκλησία μας, μεταξὺ ἄλλων τροπαρίων καὶ τὸ ἀκόλουθο·

Μεσοπονήσαντες, νῦν τὴν ἐγκράτειαν, καὶ εἰς προσκύνησιν, Χριστέ μου φθάσαντες, τοῦ ζωηφόρου σου Σταυροῦ, προσπίπτοντες βοῶμέν σοι· Μέγας εἶ Φιλάνθρωπε, καὶ μεγάλα τὰ ἔργα σου, ὅτι ἐφανέρωσας τὸν Σταυρόν σου τὸν τίμιον, ὃν φόβῳ προσκυνοῦντες κραυγάζομεν· Δόξα τῇ ἄκρᾳ εὐσπλαγχνίᾳ σου.

Μὲ ἁπλᾶ λόγια. Φθάσαμε στὰ μέσα τοῦ κόπου τῶν νηστειῶν καὶ μᾶς ἔφερες Χριστέ μας στὴν προσκύνησι τοῦ Σταυροῦ σου ποὺ δίνει ζωή, γονατίζομε καὶ λέμε φωναχτά· Εἶναι μεγάλη ἡ φιλανθρωπία σου καὶ μεγάλα τὰ ἔργα σου, διότι φανέρωσες τὸν τίμιο Σταυρό σου, τὸν ὁποῖο μὲ σεβασμὸ ὅταν τὸν προσκυνοῦμε σοῦ λέμε μὲ κραυγή· Δόξα στὴν ὑπέρμετρη εὐσπλαγχνία σου.

Καὶ μακάρι νὰ καταλάβαμε πόση δύναμι καὶ πόση σημασία ἔχει γιὰ μᾶς τοὺς Χριστιανοὺς ὁ Σταυρὸς τοῦ Κυρίου μας. Ἡ Ἐκκλησία μας τὸ τονίζει ἰδιαιτέρως ὅλη αὐτὴν τὴν ἑβδομάδα. Κάθε μέρα ὅλη ἡ ὑμνολογία, δηλαδὴ τὰ τροπάρια ποὺ ψάλλουμε, ἔχουν ὡς θέμα τὸν Σταυρό. Καὶ μάλιστα τὴν Δευτέρα, τὴν Τετάρτη καὶ τὴν Παρασκευή στὴν ἀκολουθία τῶν Ὡρῶν γίνεται κανονικὰ ἡ προσκύνησις τοῦ Τιμίου Σταυροῦ, ποὺ βρίσκεται στὸ τραπεζάκι στὸ κέντρο τοῦ ναοῦ. Καὶ ὅταν ἔρχεται ἡ Παρασκευὴ καὶ γίνεται ἡ Θ΄ ὥρα ἐπαναλαμβάνεται ἡ προσκύνησις, ὅπως ἀκριβῶς ἔγινε τὴν Κυριακὴ τῆς Σταυροπροσκυνήσεως, καὶ μετὰ τὸν μεταφέρει ὁ ἱερέας στὸ ἱερὸ καὶ ἔτσι κλείνει ἡ ἑβδομαδα τῆς Σταυροπροσκυνήσεως.

Ἀπὸ τὴν ἑπομένη ἀνατέλει ὁ ἑορτασμὸς τῆς Δ΄ Κυριακῆς τῶν Νηστειῶν, ποὺ εἶναι γνωστὴ ὡς Κυριακὴ τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τῆς Κλίμακος.

Αὐτὸς ὁ ἅγιος ἀπὸ μικρὸς, δεκαεξάχρονος, διάλεξε τὸν δρόμο τοῦ μοναχισμοῦ καὶ βρέθηκε στὸ Σίναιον ὄρος. Διέπρεψε ὡς μοναχὸς καὶ ἔφθασε σὲ ἄκρα τελειότητα. Προοδευμένος μοναχὸς ἀποσύρθηκε σὲ ἔρημο τόπο, ποὺ λέγεται Θωλᾶς, καὶ ἐκεῖ πέρασε στὴν σκληρὴ ἄσκησι, μὲ νηστεία, προσευχὴ καὶ ἀγρυπνία, γιὰ σαράντα χρόνια. Ἀπέκτησε μεγάλη ἐμπειρία στὸν πόλεμο κατὰ τοῦ διαβόλου. Αὐτὴν τὴν γνῶσι του τὴν κατέγραψε σὲ ἕνα ἔργο χωρισμένο σὲ τριάντα κεφάλαια, καὶ τὸ ὀνόμασε Κλίμακα, σκάλα, ποὺ ἀνεβάζει τὸν ἀγωνιζόμενο μοναχό, καὶ κάθε χριστιανό, ἀπὸ τὴν γῆ στὸν οὐρανό. Βῆμα-βῆμα γίνεται ἡ κατάκτησι τῆς ἀρετῆς καὶ τελειότητος, ἡ κάθαρσι τοῦ νοῦ, ὁ ἔλεγχος τῶν λογισμῶν, ὁ φωτισμός, ἡ ἁγιότητα καὶ θέωσις.

Τὸ ἔργο αὐτὸ τοῦ ἁγίου Ἰωάννου εἶναι μοναδικὸ καὶ ἀνεπανάληπτο. Περιέχει ὅλη τὴν σοφία καὶ τέχνη τοῦ ἁγιασμοῦ. Τὸ χαρακτηρίζω ἀνεπανάληπτο, διότι δὲν ξαναγράφθηκε τόσο τέλειο ἐγχειρίδιο μοναχικῆς καὶ χριστιανικῆς ζωῆς ἀπὸ τὴν Κλίμακα τοῦ Ἰωάννου. Τὸ βιβλίο αὐτὸ εἶναι τὸ ἀνάγνωσμα ὅλων τῶν μοναχῶν τῆς Ἐκκλησίας μας κατὰ τὴν περίοδο τῆς Τεσσακοστῆς. Τὰ τριάντα κεφάλαια καλύπτουν τὸ διάστημα ποὺ περάσαμε μέχρι τὴν τέταρτη Κυριακὴ. Καὶ τώρα ποὺ σχεδὸν ὁλοκληρώθηκε ἡ ἀνάγνωσι τῆς Κλίμακος, καὶ πρὸς τιμὴν τοῦ ἁγίου Ἰωάννου ἡ Κυριακὴ αὐτὴ εἶναι τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τῆς Κλίμακος. Ἡ μνήμη του γίνεται καὶ στὶς 30 Μαρτίου σταθερά, καὶ τὴν τέταρτη Κυριακὴ τῶν νηστειῶν ὡς κινητή.

Τὸ ἀσκητήριό του στὸν Θωλᾶ τὸν σχηματίζουν τρεῖς πέτρες μεγάλες ποὺ κύλισαν ἀπὸ τὸ βουνό. Μόλις χωράει καθιστὸ τὸν ἄνθρωπο, καὶ ἔγινε διαμονή του γιὰ σαράντα χρόνια. Ἔρημος τόπος, ἄνυδρος καὶ χωρὶς καμμία βλάστησι. Οἱ πέτρες ἄκουγαν τὶς προσευχές του καὶ ἡ ἄμμος βρεχόταν ἀπὸ τὰ δάκρυα τῆς κατανύξεως. Μόνος μὲ τὸν Θεό, νίκησε τὸν διάβολο, ἔμαθε τὰ τεχνάσματά του, καὶ μᾶς ἀποκάλυψε τὸν τρόπο νὰ τὸ πολεμᾶμε μὲ ἐπιτυχία. Ἀπὸ ἐδῶ κλήθηκε καὶ διετέλεσε ἡγούμενος στὸ Μοναστήρι τῆς Ἀγίας Αἰκατερίνης τοῦ Σινᾶ. Ὁ Θωλᾶς ἀπέχει περίπου τρεῖς ὥρες μὲ τὰ πόδια ἀπὸ τὸ Μοναστήρι.

Σήμερα δίπλα ἀπὸ τὸ ἀσκητήριό του, ποὺ παραμένει ὅπως ἦταν στὰ χρόνια του, ἔχτισαν οἱ πατέρες τῆς μονῆς τῆς Ἀγίας Αἰκατερίνης ναὸ πρὸς τιμήν του.

ΤΑ ΜΕΡΗ ΤΟΥ ΤΡΙΩΔΙΟΥ. Δημητρίου Π. Ρίζου, Δρ Θεολογίας

 

Τὸ πρῶτο μέρος τοῦ Τριῳδίου τὸ ἀποτελοῦν οἱ τρεῖς πρῶτες ἑβδομάδες.

Ἡ πρώτη ἀρχίζει τὴν Κυριακὴ τοῦ Τελώνου καὶ Φαρισαίου ἔχει τὸ χαρακτηριστικὸ τῆς καταλύσεως ὅλων τῶν τροφῶν καὶ τὴν Τετάρτη καὶ τὴν Παρασκευή, δηλαδὴ ἑβδομάδα καταλύσιμη εἰς πάντα. Αὐτὰ ὡς πρὸς τὸ φαγητό. Ὅμως τὸ σπουδαῖο εἶναι ὅτι τὴν πρώτη ἡμέρα τοῦ Τριῳδίου βάζομε τὴν βάσι καὶ τὸ θεμέλιο γιὰ ὅλη τὴν διάρκεια τοῦ Τριῳδίου, ἀλλὰ καὶ γιὰ τὴν πνευματικὴ ζωὴ ὅλου τοῦ βίου ἡμῶν τῶν Χριστιανῶν.

Καὶ βάσι καὶ στέρεο θεμέλιο εἶναι ἡ Ταπείνωσις. «Ὁ Θεὸς ὑπερηφάνοις ἀντιτάσσεται, ταπεινοῖς δὲ δίδωσι χάριν». Ξεκινᾶμε τὸ Τριώδιο καὶ ἀκοῦμε τὸ πρῶτο εὐαγγελικὸ μήνυμα μέσα ἀπὸ τὴν παραβολὴ τοῦ Τελώνου καὶ τοῦ Φαρισαίου.

Τὴν προσευχὴ τοῦ καυχησιάρη καὶ ὑπερήφανου Φαρισαίου, ποὺ ἀραδιάζει τὰ καλὰ ποὺ κάνει, καὶ περιφρονεῖ τὸν ἁμαρτωλὸ Τελώνη, ὁ Θεὸς τὴν ἀπέρριψε, δὲν τὴν δέχθηκε. Ὅμως δέχθηκε τὴν προσευχὴ τοῦ Τελώνου, ποὺ αἰσθανόμενος τὴν ἁμαρτία του, δὲν τολμοῦσε οὔτε νὰ κοιτάξη πρὸς τὸν οὐρανό, ἀλλὰ σκυμμένος κτυπάει τὸ στῆθος του καὶ ζητάει ταπεινά, ἀπὸ τὸ βάθος τῆς καρδιᾶς του τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ. Ζητάει νὰ συγχωρήση ὁ Θεὸς τὰ ἁμαρτήματά του. Αὐτὸς δικαιώθηκε. Αὐτὸν ἄκουσε ὁ Θεός.

Χωρὶς τὴν ταπείνωσι, ὅσα καλὰ καὶ ἂν κάνωμε, χάνουν τὴν ἀξία τους καὶ δὲν τὰ λογαριάζει ὁ Θεός. Τοῦ ταπεινοῦ τὸ ἕνα δάκρυ καὶ ἡ σύντομη προσευχὴ ποὺ βγαίνει ἀπὸ τὴν καρδιά του φθάνουν στὸν θρόνο τοῦ Θεοῦ, ὁ Θεὸς βλέπει καὶ δίνει τὴν χάρι του.

 

ΤΡΙΩΔΙΟ-ΠΑΣΧΑ-ΠΕΝΤΗΚΟΣΤΑΡΙΟ του Δημητρίου Π. Ρίζου Δρ Θεολογίας

 

Ακίνητες εορτές είναι αυτές που γίνονται κάθε χρόνο στην ίδια ημερομηνία, π.χ. Χριστούγεννα, Θεοφάνεια, Ευαγγελισμός , κ.ά.

Κινητές είναι αυτές που γίνονται σε διαφορετικές ημερομηνίες, π.χ. το Πάσχα. Το Πάσχα γίνεται πάντα ημέρα Κυριακή αλλά κάθε χρόνο σε διαφορετική ημερομηνία.

Το Πάσχα για μας τους Ορθοδόξους χριστιανούς είναι η μεγαλύτερη εορτή, και εορτάζεται σύμφωνα με τους κύκλους του ηλίου και της σελήνης. Η πρώτη Οικουμενική Σύνοδος όρισε να γίνεται το Πάσχα την πρώτη Κυριακή μετά την πανσέληνο της εαρινής (ανοιξιάτικης) ισημερίας, η οποία γίνεται στις 20 ή 21 Μαρτίου.

Οι αστρονόμοι υπολογίζουν και ορίζουν αυτήν την Κυριακή, και η Εκκλησία με βάσι αυτήν την Κυριακή, την Κυριακή του Πάσχα, καθορίζει τον κύκλο των λεγομένων κινητών εορτών.

Οι δέκα εβδομάδες πριν από το Πάσχα είναι η περίοδος του Τριωδίου και οι οκτώ εβδομάδες μετά το Πάσχα είναι η περίοδος του Πεντηκοσταρίου. Το Τριώδιο αρχίζει με την Κυριακή του Τελώνου και του Φαρισαίου και φτάνει μέχρι το Μεγάλο Σάββατο. Γίνεται το Πάσχα και αρχίζει το Πεντηκοστάριο που φθάνει μέχρι την Κυριακή των Αγίων Πάντων.

ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΤΡΙΩΔΙΟ;

Για κάθε εορτή υπάρχουν τροπάρια χωρισμένα σε εννέα ομάδες, που αποτελούν τον Κανόνα της εορτής ή του αγίου. Η κάθε ομάδα του Κανόνα λέγεται Ωδή. Στο διάστημα των εβδομάδων πριν από το Πάσχα οι περισσότεροι Κανόνες δεν έχουν δεν έχουν εννέα Ωδές, αλλά τρεις. Οι Κανόνες είναι τριώδιοι. Και το εκκλησιαστικό βιβλίο που έχει αυτές τις ακολουθίες λέγεται Τριώδιο. Αλλά και η χρονική περίοδος που χρησιμοποιείται αυτό το βιβλίο λέγεται Τριώδιο. Το ανοίγομε αυτό το βιβλίο την Κυριακή του Τελώνου και του Φαρισαίου. Γι’αυτό λέγεται από τον κόσμο η φράσις «Άνοιξε το Τριώδιο». Επειδὴ όμως στις πρώτες  Κυριακές είναι και η Κυριακή των Απόκρεω, για τὸν κόσμο, που είναι μακρυά από την Εκκλησία, το· «άνοιξε το τριωδιο» σημαίνει χοροί, καρναβάλια και μασκαράδες.

Για τους πιστούς όμως το· «Ἀνοιξε το Τριώδιο» δηλώνει τον καιρό για πιο έντονη πνευματική ζωή, για περισσότερη νηστεία και προσευχή και κυρίως αληθινή μετάνοια. Είναι η μεγάλη προσπάθεια και προετοιμασία για να εορτάσουμε χριστιανικά, σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, την μεγάλη εορτή της Αναστάσεως του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, το Πάσχα. Γι΄αυτό και το Τριώδιο έχει ένα χαρακτηριστικό επίθετο, λέγεται Κατανυκτικό.

Τὸ στάδιον τῶν ἀρετῶν ἠνέῳκται,

 Τὸ στάδιον τῶν ἀρετῶν ἠνέῳκται, 

οἱ βουλόμενοι ἀθλῆσαι εἰσέλθετε, 

ἀναζωσάμενοι τὸν καλὸν τῆς Νηστείας ἀγῶνα· 

οἱ γὰρ νομίμως ἀθλοῦντες, δικαίως στεφανοῦνται, καὶ ἀναλαβόντες τὴν πανοπλίαν τοῦ Σταυροῦ, 

τῷ ἐχθρῷ ἀντιμαχησώμεθα, ὡς τεῖχος ἄρρηκτον κατέχοντες τὴν Πίστιν, 

καὶ ὡς θώρακα τὴν προσευχήν, καὶ περικεφαλαίαν τὴν ἐλεημοσύνην, 

ἀντὶ μαχαίρας τὴν νηστείαν, ἥτις ἐκτέμνει ἀπὸ καρδίας πᾶσαν κακίαν. 

Ὁ ποιῶν ταῦτα, τὸν ἀληθινὸν κομίζεται στέφανον, 

παρὰ τοῦ Παμβασιλέως Χριστοῦ, ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς Κρίσεως.

Κατανυκτικοί εσπερινοί κάθε Κυριακή απόγευμα - σήμερα ο εσπερινός της συγγνώμης

 

 

 Ἐὰν γὰρ ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παραπτώματα αὐτῶν, 

ἀφήσει καὶ ὑμῖν ὁ πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος· 

ἐὰν δὲ μὴ ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παραπτώματα αὐτῶν, 

οὐδὲ ὁ πατὴρ ὑμῶν ἀφήσει τὰ παραπτώματα ὑμῶν. 

(από το σημερινό ευαγγέλιο, ΜΑΤΘ. Ϛ´ 14 - 15)

Κατανυκτικοί εσπερινοί 

Ε Δ Ω

και 

Ε Δ Ω

με μουσικά

Ε Δ Ω

Oι κατανυκτικοί Εσπερινοί τελούνται κάθε Κυριακή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής.

Το απόγευμα της Κυριακής της Τυροφάγου τελείται ο Κατανυκτικός Εσπερινός της Συγνώμης. Κατανυκτικός λέγεται, διότι ψάλλονται κατανυκτικά τροπάρια από το Τριώδιο, που το περιεχόμενό τους διαποτίζεται από βαθιά συναίσθηση της αμαρτωλότητας, πένθος, συντριβή, μετάνοια και θερμή ικεσία για άφεση αμαρτιών.

Εσπερινός Συγνώμης λέγεται, αυτός μόνον, από τους κατανυκτικούς, διότι στο τέλος της ακολουθίας ο λαός ασπάζεται το Ευαγγέλιο ζητώντας από τον Ιερέα συγγνώμη και στη συνέχεια και μεταξύ τους, ώστε συχωρεμένοι να αρχίσουν τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή.

Πρόκειται για μια ωραία συνήθεια, που διατηρείται σε πολλές Μητροπόλεις της Εκκλησίας της Ελλάδος.

Ένα άλλο χαρακτηριστικό των Εσπερινών αυτών είναι ότι μετά την Είσοδο και το «Εσπέρας Προκείμενον», αλλάζει ο διάκοσμος της Αγίας Τραπέζης και η στολή του Ιερέως.

Ομιλία Αγίου Γρηγορίου Παλαμά εις την Κυριακή της Απόκρεω

Την περασμένη Κυριακή η Εκκλησία εμνημόνευε την απερίγραπτη φιλανθρωπία του Θεού προς εμάς που παρουσιάζεται με την παραβολή του σεσωσμένου ασώτου. Την σημερινή Κυριακή διδάσκει περί της μελλούσης φρικωδεστάτης κρίσεως του Θεού, χρησιμοποιώντας μια καλή τάξι και ακολουθώντας τις προφητικές φωνές· διότι, λέγει, «θα σου ψάλω, Κύριε, έλεος και κρίσι», και «μια φορά ελάλησε ο Θεός και άκουσα τα δυο αυτά, ότι το κράτος είναι του Θεού και ιδικό σου, Κύριε, το έλεος, διότι εσύ θ' αποδώσης στον καθένα κατά τα έργα του».

2. Το έλεος λοιπόν και η μακροθυμία προηγείται της θείας κρίσεως. Πραγματικά ο Θεός, έχοντας και περιέχοντας κατ' εξοχήν όλες τις αρετές, και όντας συγχρόνως δίκαιος και ελεήμων, επειδή το έλεος δεν συμβαδίζει με την κρίσι, σύμφωνα με το γραμμένο, «να μη ευσπλαγχνισθής πτωχό κατά την κρίσι», ευλόγως ο Θεός κατένειμε το καθένα στον καιρό του· τον παρόντα καιρό τον ώρισε για την μακροθυμία, τον μέλλοντα για την ανταπόδοσι. Γι' αυτό τα τελούμενα στην Εκκλησία η θεία χάρις διέθεσε κατά τέτοιον τρόπο, ώστε εμείς αντιλαμβανόμενοι τούτο, ότι την συγγνώμη για τα αμαρτήματα λαμβάνομε από τα εδώ συμβαίνοντα, να σπεύσωμε, όσο ζούμε ακόμη στον παρόντα βίο, να επιτύχουμε το αιώνιο έλεος και να καταστήσωμε τους εαυτούς μας αξίους της θείας φιλανθρωπίας. Διότι εκείνη η κρίσις, η τελευταία, είναι ανηλέητος γι' αυτόν που δεν έδειξε έλεος.

3. Περί της απερίγραπτης λοιπόν για μας ευσπλαγχνίας του Θεού ομιλήσαμε μόλις προ ολίγου. Σήμερα δε θα ομιλήσωμε περί της δευτέρας παρουσίας του Χριστού, καθώς και περί της φρικωδεστάτης κρίσεως και περί όσων θα συμβούν κατ' αυτήν απορρήτως- πράγματα που οφθαλμός δεν είδε και ους δεν ήκουσε και που δεν ανέβηκαν στη σκέψι ανθρώπου, αν είναι αμέτοχη θείου Πνεύματος, που υπερβαίνουν όχι μόνο την ανθρώπινη αίσθησι, αλλά και τον ανθρώπινο νου και λόγο. Διότι, αν και αυτός που μας διδάσκει για όλα τούτα είναι αυτός που γνωρίζει τα πάντα και πρόκειται να κρίνη όλη τη γη, αλλά συγκαταβαίνει προς την δυναμικότητα των διδασκομένων, προσφέροντας τους λόγους συμμέτρους προς αυτήν. Γι' αυτό εισάγονται αστραπή και νεφέλες, σάλπιγξ και θρόνος και τα όμοια με αυτά, αν και σύμφωνα με την επαγγελία του περιμένομε καινούς ουρανούς και καινή γη, αφού τα παρόντα αλλοιωθούν.

4. Αν δε αυτά και μόνο λεγόμενα, μάλιστα δε λεγόμενα συγκαταβατικώς, γεμίζουν την ψυχή των συνετών ακροατών με φρίκη και δέος, ποιός θα βαστάση τότε που θα τελούνται τα ίδια τα πράγματα; Πόσο άξιοι πρέπει να είμαστε στα άγια σπουδάσματα και στην ευσέβεια, όταν προσδοκούμε την παρουσία της ημέρας του Θεού, για την οποία, όπως λέγει ο θείος Πέτρος, «οι μεν ουρανοί πυρακτωμένοι θα διαλυθούν, τα δε στοιχεία καιόμενα θα λειώσουν, ενώ η γη και τα κτίσματα που υπάρχουν σ' αυτήν θα κατακαούν;». Πριν δε από αυτά θα πραγματοποιηθή η σκληρή παρουσία και επήρεια του Αντιχρίστου κατά της πίστεως, η οποία, αν δεν εκολοβωνόταν επιτραπείσα για λίγον χρόνο, δεν θα εσωζόταν κανένας άνθρωπος, όπως λέγει ο Κύριος στα ευαγγέλια. Γι' αυτό παραγέλλει στους μαθητάς του «αγρυπνείτε λοιπόν παρακαλώντας όλον τον καιρό, για να καταξιωθήτε ν' αποφύγετε όλα όσα πρόκειται να συμβούν και να σταθήτε εμπρός στον Υιό του ανθρώπου».

π.Alexander Schmemann: Η τελευταία Κρίση (Κυριακή της Απόκρεω)

 

Η αυριανή Κυριακή ονομάζεται Κυριακή της Απόκρεω γιατί στη διάρκεια της εβδομάδας που ακολουθεί αρχίζει μια περιορισμένη νηστεία - αποχή κρέατος» - όπως παραγγέλλουν τα λειτουργικά βιβλία. Αυτή η παραγγελία γίνεται κατανοητή μόνο μέσα στο φως όσων είπαμε παραπάνω για τα νόημα της προετοιμασίας.

 Η Εκκλησία αρχίζει να μας «προσαρμόζει» στη μεγάλη προσπάθεια που θα απαιτήσει άπα μας επτά μέρες αργότερα. Σταδιακά μας βάζει στο μεγάλο αγώνα, γιατί γνωρίζει την ευπάθεια μας και προβλέπει την πνευματική μας αδυναμία.

Την παραμονή της Κυριακής της Απόκρεω, η Εκκλησία μας καλεί σε μια παγκόσμια ανάμνηση όλων «των απ' αιώνος κοιμηθέντων ευσεβώς, έπʹ ελπίδι αναστάσεως, ζωής αιωνίου». Αυτή πραγματικά είναι η μεγάλη μέρα της Εκκλησίας κατά την οποία προσευχόμαστε για τα κοιμηθέντα μέλη της. Για να καταλάβουμε το νόημα που υπάρχει στη σχέση της Μεγάλης Σαρακοστής και της προσευχής για τους κοιμηθέντες θα πρέπει να θυμηθούμε ότι ο Χριστιανισμός είναι η θρησκεία της αγάπης. Ο Χριστός δεν άφησε στους μαθητές Του μια διδασκαλία ατομικής σωτηρίας, αλλά την «καινή εντολή» του «αγαπάτε αλλήλους» και πρόσθεσε: «εν τούτω γνώσονται πάντες ότι εμοί μαθηταί έστε, εάν αγάπην έχητε εν αλλήλοις» (ωαν. 13,35). Η αγάπη επομένως είναι το θεμέλιο και η ουσία της ζωής της Εκκλησίας η Οποία, κατά τον άγιο Ιγνάτιο Αντιοχείας, είναι «ενότητα πίστεως και αγάπης». Αμαρτία είναι πάντοτε η απουσία της αγάπης, και επομένως είναι ο χωρισμός, η απομόνωση, ο πόλεμος όλων εναντίον όλων. Η νέα ζωή που μας έδωσε ο Χριστός και που μεταβιβάζεται σε μας δια της Εκκλησίας είναι πάνω απ' όλα μια ζωή συνδιαλλαγής, «συναγωγής εις ενότητα όλων των διεσκορπισμένων», η αποκατάσταση της θραυσμένης από την αμαρτία αγάπης.

Αλλά πως είναι δυνατό νʹ αρχίσουμε ποτέ την επιστροφή μας στα Θεό και τη συμφιλίωση μας μʹ Αυτόν, αν από μέσα μας δεν ξαναγυρίσουμε στη μοναδική καινή εντολή της αγάπης; Η προσευχή για τους «κεκοιμημένους» είναι μια βασική έκφραση της Εκκλησίας σαν αγάπης. Ζητάμε από το Θεό να θυμηθεί αυτούς που και ‘μείς θυμόμαστε και τους θυμόμαστε ακριβώς γιατί τους αγαπάμε. Προσευχόμενοι γιʹ αυτούς τους συναντάμε «εν Χριστώ, ο οποίος αγάπη εστίν» και που - ακριβώς επειδή είναι Αγάπη - ξεπερνάει τα θάνατο που είναι η τελική νίκη του χωρισμού και της έλλειψης της αγάπης. Μέσα στο Χριστό δεν υπάρχουν ζωντανοί και πεθαμένοι γιατί όλοι είναι «ζώντες εν Αυτώ». Αυτός είναι η Ζωή και αυτή η Ζωή είναι το φως του ανθρώπου. Αγαπώντας το Χριστό αγαπάμε όλους εκείνους που βρίσκονται εν Αυτώ. Αγαπώντας αυτούς που είναι εν Αυτώ, αγαπάμε το Χριστό. Αυτός είναι ο Κανόνας της Εκκλησίας, που φανερώνεται με τις προσευχές που κάνει για τους κοιμηθέντες. Πραγματικά η «εν Χριστώ» αγάπη μας είναι εκείνη που τους διατηρεί πάντα ζωντανούς γιατί τους διατηρεί «εν Χριστώ» Πόσο αλήθεια, λανθασμένοι - απελπιστικά λανθασμένοι - είναι όσοι από τους δυτικούς χριστιανούς η έχουν περιορίσει τις προσευχές τους για τους κοιμηθέντες σε ένα νομικό δόγμα «περί αμοιβών» και «ικανοποιήσεως», η τις αρνούνται σαν άχρηστες. Η μεγάλη αγρυπνία «υπέρ των Κεκοιμημένων» το Σάββατο πριν από την Κυριακή της Απόκρεω είναι ένας τύπος ακολουθίας για την ανάμνηση των «προαπελθόντων» που επαναλαμβάνεται το δεύτερο, τρίτο και τέταρτο Σάββατο της Μεγάλης Σαρακοστής.

Ψήγματα Ορθοδοξίας από το Ιερό Τριώδιο

Τῼ ΣΑΒΒΑΤῼ ΠΡΟ ΤΗΣ ΑΠΟΚΡΕΩ

 Τῶν ἀπ' αἰῶνος σήμερον νεκρῶν, ἁπάντων κατ' ὄνομα, 

μετὰ πίστεως ζησάντων εὐσεβῶς, 

μνήμην τελοῦντες οἱ πιστοί, τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον, 

ἀνυμνήσωμεν, 

αἰτοῦντες ἐκτενῶς, τούτους ἐν ὥρᾳ τῆς κρίσεως,

 ἀπολογίαν ἀγαθήν, 

δοῦναι αὐτῷ τῷ Θεῷ ἡμῶν, 

τῷ πᾶσαν κρίνοντι τὴν γῆν, 

τῆς δεξιᾶς αὐτοῦ παραστάσεως τυχόντας ἐν χαρᾷ, 

ἐν μερίδι Δικαίων, 

καὶ ἐν Ἁγίων κλήρῳ φωτεινῷ, 

καὶ ἀξίους γενέσθαι, τῆς οὐρανίου βασιλείας αὐτοῦ.

Ψήγματα Ορθοδοξίας από το Ιερό Τριώδιο

Κυριακή του Ασώτου

 Ὢ πόσων ἀγαθῶν, ὁ ἄθλιος ἐμαυτὸν ἐστέρησα! 

ὢ ποίας βασιλείας ἐξέπεσα ὁ ταλαίπωρος ἐγώ! 

τὸν πλοῦτον ἠνάλωσα, ὅν περ ἔλαβον, τὴν ἐντολὴν παρέβην.

 Οἴμοι τάλαινα ψυχὴ! 

τῷ πυρὶ τῷ αἰωνίῳ λοιπὸν καταδικάζεσαι· 

διὸ πρὸ τέλους βόησον Χριστῷ τῷ Θεῷ. 

Ὡς τὸν Ἄσωτον δέξαι με υἱόν,

 ὁ Θεός, καὶ ἐλέησόν με.

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ - "ΤΡΙΩΔΙΟΝ"

ΤΟΥ ΤΕΛΩΝΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΦΑΡΙΣΑΙΟΥ
Κυριακή
ΤΟΥ ΑΣΩΤΟΥ
Κυριακή
ΤΗΣ ΑΠΟΚΡΕΩ
Σάββατον Κυριακή
ΤΗΣ ΤΥΡΙΝΗΣ
Δευτέρα Τρίτη Τετάρτη Πέμπτη Παρασκευή Σάββατον Κυριακή
Α' ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ
Δευτέρα Τρίτη Τετάρτη Πέμπτη Παρασκευή Σάββατον Κυριακή
Β' ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ
Δευτέρα Τρίτη Τετάρτη Πέμπτη Παρασκευή Σάββατον Κυριακή
Γ' ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ
Δευτέρα Τρίτη Τετάρτη Πέμπτη Παρασκευή Σάββατον Κυριακή
Δ' ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ
Δευτέρα Τρίτη Τετάρτη Πέμπτη Παρασκευή Σάββατον Κυριακή
Ε' ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ
Δευτέρα Τρίτη Τετάρτη Πέμπτη Παρασκευή Σάββατον Κυριακή
ΤΩΝ ΒΑΪΩΝ
Δευτέρα Τρίτη Τετάρτη Πέμπτη Παρασκευή Σάββατον Κυριακή
ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ
Μ.Δευτέρα Μ.Τρίτη Μ.Τετάρτη Μ.Πέμπτη Μ.Παρασκευή Μ.Σάββατον Μ.Σάββατον Πρωὶ Τά Ἐγκώμια

Πηγή: https://glt.goarch.org/

Επίσης ένας άλλος σύνδεσμος είναι και αυτός: https://papline.gr/

Ταπείνωση (Κυριακή του Τελώνη και του Φαρισαίου)Alexander Schmemann

 

Η αυριανή Κυριακή ονομάζεται «Κυριακή του Τελώνη και του Φαρισαίου». Την παραμονή της ημέρας αυτής, δηλαδή στον Εσπερινό του Σαββάτου εμφανίζεται για πρώτη φορά το λειτουργικό βιβλίο της Μεγάλης Σαρακοστής που λέγεται Τριώδιο. Από αυτά διαβάζονται διάφορα κείμενα που τα προσθέτουμε στους συνηθισμένους ύμνους και τις ευχές της εβδομαδιαίας αναστάσιμης ακολουθίας.

Όλα αυτά τα κείμενα παρουσιάζουν την επόμενη μεγάλη πλευρά της μετάνοιας: την ταπείνωση.

Το ευαγγελικό ανάγνωσμα (Λουκ. 18, 10‐14) περιγράφει έναν άνθρωπο που είναι πάντα ευχαριστημένος με τον εαυτό του και που νομίζει ότι συμμορφώνεται με όλες τις απαιτήσεις της θρησκείας. Είναι βέβαιος για τον εαυτό του και πολύ περήφανος γιʹ αυτόν. Στην πραγματικότητα όμως έχει παραποιήσει το νόημα της θρησκείας. Την έχει περιορίσει σε εξωτερικούς τύπους και μετράει την ευσέβεια του με το ποσόν των χρημάτων που συνεισφέρει στο ναό. Όσο για τον Τελώνη, αυτός ταπεινώνει τον εαυτό του και αυτή η ταπείνωση τον δικαιώνει μπροστά στο Θεό.

Αν υπάρχει μια ηθική αξία που σχεδόν απόλυτα παραθεωρείται ή αγνοείται σήμερα είναι πραγματικά η ταπείνωση. Ο πολιτισμός στον οποίο ζούμε διαρκώς ενσταλάζει μέσα μας την έννοια της υπερηφάνειας, της αυτοεξύμνησης και της αυτοδικαίωσης. Είναι οικοδομημένος πάνω στην αλαζονική υπόθεση ότι ο άνθρωπος μπορεί να πετύχει οτιδήποτε μόνος του, και φτάνει στο να περιγράφει τον Θεό σαν τον Ένα που πάντοτε αμείβει τις επιτυχίες και τα καλά έργα του ανθρώπου. Η ταπείνωση — είτε ατομική, είτε ομαδική, είτε εθνική είναι — θεωρείται δείγμα αδυναμίας, κάτι ανάρμοστο για έναν αληθινά άνθρωπο. Αλλά μήπως και οι χριστιανοί σήμερα δεν είναι ποτισμένοι με το πνεύμα του φαρισαίου; Μήπως και ‘μεις δε θέλουμε κάθε προσφορά μας, κάθε «καλή πράξη» μας, καθετί που κάνουμε «για την Εκκλησία» να αναγνωρίζεται, να επαινείται, να δημοσιεύεται;

Γρηγόριος ο Παλαμάς: Ομιλία Β΄ (Εις την κατά τον Τελώνην και τον Φαρισαίον του Κυρίου παραβολήν)

 

Εφευρετικός είναι για το κακό ο νοερός προστάτης της κακίας· ικανός ν' αφαιρέσει ευθύς από την αρχή τα θεμέλια της αρετής που ήδη κατατίθενται στην ψυχή, δια της ανελπιστίας και της απιστίας, αλλ' επίσης ικανός πάλι να επιτεθεί δια της αδιαφορίας και της ραθυμίας εναντίον των τοίχων της οικίας της αρετής, την ώρα που ανεγείρονται, ακόμη δε και να κρημνίσει δια της υπερηφάνειας και της παραφροσύνης τον όροφο των αγαθών έργων οικοδομημένο ήδη.

Αλλά κρατηθείτε, μη πτοηθείτε· διότι ο επιμελής είναι ευμηχανώτερος στα αγαθά και η αρετή έχει περισσότερη ισχύ γι' αντιπαράταξη προς την κακία, αφού διαθέτει την άνωθεν χορηγία και συμμαχία από τον ίδιο τον δυνάμενο τα πάντα και ενδυναμώνοντα από αγαθότητα όλους τους εραστές της αρετής.

Έτσι η αρετή όχι μόνο παραμένει αδιάσειστος από ποικίλα πονηρά μηχανήματα που παρασκευάζει ο Αντικείμενος, αλλά μπορεί και να σηκώσει και επαναφέρει όσους έπεσαν στον βυθό των κακών και να τους προσαγάγει εύκολα στον Θεό με την μετάνοια και την ταπείνωση.  

2. Δείγμα δε και διαρκής απόδειξης είναι τούτο. Πραγματικά ο Τελώνης, ενώ είναι τελώνης και, μπορούμε να πούμε, ενώ ζει στον πυθμένα της αμαρτίας, ελαφρώνεται απλώς, αφού κοινώνησε προς τους εναρέτως ζώντας με μόνο τον λόγο, κι αυτόν σύντομο, ανυψώνεται και υπερβαίνει κάθε κακία και, δικαιωμένος από τον αδέκαστο κριτή τον ίδιο, συγκαταλέγεται στο χορό των δικαίων.

Εάν δε και ο Φαρισαίος για λόγο καταδικάζεται, παθαίνει τούτο διότι είναι φαρισαίος και νομίζει ότι είναι κάποιος αφ' εαυτού, και όχι διότι είναι πραγματικά δίκαιος· καταδικάζεται διότι εκφέρει αυθάδη λόγια, ανάμεσα στα οποία εκείνα που παροργίζουν τον Θεό δεν είναι λιγότερα από αυτά τα λόγια.