Το Κάστρο του Διδυμοτείχου.
Ο Ιωάννης Δούκας Βατάτζης γεννήθηκε στην Καστροπολιτεία του Διδυμοτείχου το 1193. Την πληροφορία για τον τόπο της γέννησής του, την αντλούμε από τον Γεώργιο Ακροπολίτη (1217-81), ο οποίος αναφέρει τα εξής : ¨και τότε ο αυτοκράτορας (Θεόδωρος Α΄ Λάσκαρης) έκανε γαμπρό του τον Ιωάννη Δούκα, που τον αποκαλούσαν Βατάτζη. Αυτός καταγόταν από το Διδυμότειχο και έφερε το αξίωμα του πρωτοβεστιαρίτη¨. Ο μεγάλος Έλληνας ιστορικός Κωνσταντίνος Άμαντος (1874-1960), αναφέρει για την εν λόγω οικογένεια : «Η οικογένεια Βατάτζη ήτο θρακική, γενέτειρα είχε την Αδριανούπολιν και το Διδυμότειχον. Η ικανότης και δυναμικότης συνέδεσε τους Βατάτζηδες με πολλάς στρατιωτικάς οικογενείας, όχι μόνον με τους ανωτέρω, αλλά και με τους Δούκας, τους Κομνηνούς, τους Αγγέλους, τους Λάσκαρεις. Ο Εφραίμ αναφέρει την συγγένειαν των Δουκών και το Διδυμότειχον ως πατρίδα των Βατατζών. Ιωάννης υπήρξε και ο πάππος του έπειτα αυτοκράτορος Ιωάννη Δούκα Βατάτζη, είχε δε κατά τον Χωνιάτην υιούς, τον Μανουήλ και Αλέξιον, ενώ κατά τον γράψαντα «τον βίον του αγίου Ιωάννου βασιλέως του Ελεήμονος», τον δημοσιευθέντα υπό Heisenberg, ο πάππος του αυτοκράτορος είχεν υιούς Νικηφόρον και Θεόδωρον. Εκ των σπουδαιοτέρων αντιπροσώπων της οικογένειας Βατάτζη είναι ο αυτοκράτωρ της Νίκαιας Ιωάννης Δούκας Βατάτζης (1222 – 1254), όστις έφερε και το γνωστότερον και επισημότερον όνομα της συγγενούς Δουκικής οικογενείας». Ο ίδιος ο Ιωάννης υπέγραφε τις επιστολές του ως Δούκας Βατάτζης καταδεικνύοντας την άμεση συγγενική του σχέση με την οικογένεια των Δουκών. Όσον αφορά το όνομα Βατάτζης ή Βατάτσης ήταν μάλλον λαϊκής προελεύσεως και είχε κάποια έννοια προσφώνησης στη δημώδη γλώσσα της εποχής.
